ЁЭЩ░ЁЭЪвЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЯЁЭЪОЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪМ ЁЭЩ╖ЁЭЪОЁЭЪЫЁЭЪЛЁЭЪЬ ЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪКЁЭЪЭ ЁЭЩ╖ЁЭЪОЁЭЪХЁЭЪЩ ЁЭЩ╝ЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪКЁЭЪРЁЭЪО ЁЭЩ│ЁЭЪТЁЭЪКЁЭЪЛЁЭЪОЁЭЪЭЁЭЪОЁЭЪЬ/рдордзुрдоेрд╣ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा



*рдордзुрдоेрд╣ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ो*


рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдХो рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдорд╣рд░ोрдЧ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдоें рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╣рд░ рдЕंрдЧ-рдк्рд░рдд्рдпंрдЧ рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै. рдпрд╣ी рдирд╣ी рдЕрдкिрддु рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╣рд░ рдХोрд╢िрдХा рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддी рд╣ै. рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЖрдЪाрд░्рдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рд░ोрдЧ рдордиुрд╖्рдп рдХे рдкाँрдЪों рдХोрд╖ों рдЕрд░्рдеाрдд рдЕрди्рди्рдордп рдХोрд╖, рдк्рд░ाрдгрдордп рдХोрд╖, рдордиोрдордп рдХोрд╖ рддрдеा рдЖрдиंрджрдордп рдХोрд╖, рдЗрдирдХो рднी рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै.


рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рдоेрд╣ рдХे 21 рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоे рд╕े 10 рдк्рд░рдХाрд░ рдХрдл рдХी рд╡िрдХृрддि рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं, 6 рдкिрдд्рдд рдХी рд╡िрдХृрддि рд╕े рдПрд╡рдо 4 рд╡ाрдд рджोрд╖ рдХी рд╡िрдХृрддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं. рдЬुрд╡ेрдиाрдЗрд▓ рдбाрдЗрдпрдмिрдЯीрд╕ (juvenile diabetes) рдпा рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдкाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬрди्рдордЬाрдд рдк्рд░рдоेрд╣ рдХा рдХाрд░рдг рдоाрддा-рдкिрддा рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рдиिрд╖िрдж्рдз рдХрд░्рдоों рдХा рдкрд░िрдгाрдо рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдпрд╣ рд╡рд░्рдгрди рднी рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдХिрди्рд╣ी рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै.

рдкрд░ंрддु рдк्рд░рдоेрд╣ рдХा рдЬो рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рд╣ै рд╡рд╣ рд╣ै рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдоें рд╡्рдпाрдпाрдо рдХी рдХрдоी рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЧुрд░ु, рд╕्рдиिрдЧрдз рдФрд░ рдЙрд╖्рдг рднोрдЬрди рдХा рдЖрд╡рд╢्‍рдпрдХрддा рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ेрд╡рди.


рдк्рд░рдоेрд╣ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХे рдХाрд░рдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рд░ोрдЧ рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै-


рез) рд╕рд╣рдЬ рдк्рд░рдоेрд╣ (рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдмाрд╣рд░ी рдХाрд░рдг рдХे рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो)


реи) рдЕрдкрде्рдпрдиिрдоिрдд्рддрдЬ (рдЧ़рд▓рдд рдЦाрдирдкाрди рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди)


рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рдПрдХ рдд्рд░िрджोрд╖рдЬ рд╡्рдпाрдзि рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े рд╡ाрддрдЬ, рдкिрдд्рддрдЬ рдпा рдХрдлрдЬ рдк्рд░рдоेрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै.

рдЖрдо рддौрд░ рдкрд░ рдЗрд╕े рджोрд╖ рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं. рдпрд╣ рдХрдлрдЬ़, рдкिрдд्рддрдЬ, рд╡ाрддрдЬ, рдХрдлрдкिрдд्рддрдЬ, рд╡ाрддрдХрдлрдЬ, рдкिрдд्рддрд╡ाрддрдЬ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै. рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдпрд╣ рд░ोрдЧ рддीрдиों рджोрд╖ों рдХे рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╡ाрдд-рдкिрдд्рдд-рдХрдлрдЬ рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै.

рд╕ंрдиिрдкाрдд, рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрддрдЬ рдпा рдкिрдд्рдд-рд╡ाрддрдЬ рдХो Type 1 рдбाрдЗрдпрдмिрдЯीрд╕ рднी рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं. рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓рд╡ा рдмाрдХी рд╕рдм рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдордзुрдоेрд╣ Type 2 рдбाрдпрдмीрдЯीрдЬ़ рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЖрддी рд╣ै.

рдк्рд░рдоेрд╣ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं. рдкिрдд्рддрдЬ рджोрд╖ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд░ोрдЧ рдоें рдЕрдзिрдХ рдкрд╕ीрдиा рдЖрдиा, рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдмрджрдмू рдЖрдиा, рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं. рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрди्рдп рдкिрдд्рдд-рд╕ंрдмंрдзी рд▓рдХ्рд╖рдг рдЬैрд╕े рдиाрдЦूрдиों рдФрд░ рдмाрд▓ोँ рдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рдЕрдзिрдХ рддेрдЬ़ी рд╕े рдмрдв़рдиा, рдоुрдЦ рдФрд░ рдЧрд▓े рдХा рд╕ूрдЦрдиा рдФрд░ рдоुрдЦ рдоें рдордзुрд░ рд╕्рд╡ाрдж рдХा рдЖрдиा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें  рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ैं. рд╡ाрдд рджोрд╖ рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдоें рдЕंрдЧों рдоें рд╢िрдеिрд▓рддा рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै. рд░ोрдЧी рдХो рдЖрд▓рд╕्рдп, рдк्рд░рдоाрдж, рдЕंрдЧों рдоें рднाрд░ीрдкрди рддрдеा рд╣ृрджрдп рдоें рднाрд░ीрдкрди рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै .


рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджोрд╖ рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдХी рдЕрднिрд╡ृрдж्рдзि рдХी рдиिрд░्рдзाрд░рдХ рд╣ैं.

рдХрдл рдк्рд░рдзाрди рджोрд╖ рдоें рд░ोрдЧी рдХो рдЕрдзिрдХ рдиींрдж рдХा рдЖрдиा, рднूрдЦ рдХा рдиा рд▓рдЧрдиा, рдЕрдкрдЪ, рд╡рдорди, рдЦाँрд╕ी рдФрд░ рдмрд╣рддी рдиाрдХ рдХा рд╣ोрдиा, рдпे рд╕рднी рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддे рд╣ैं.

рдкिрдд्рддрдЬ рджोрд╖ рдоें рдкेрд╢ाрдм рдоें рдЬрд▓рди, рд╢рд░ीрд░ рдоें рддाрдк, рдЕрдзिрдХ рдк्рдпाрд╕ рд▓рдЧрдиा, рдЕрдо्рд▓ (acidity), рдЪрдХ्рдХрд░ рдЖрдиा, рдЕрдиिрдж्рд░ा, рд╣ृрджрдп рдоें рдЬрд▓рди рдЬрдмрдХि рд╡ाрддрдЬ рдХрдл рдоें рдЙрдкрд░ рдХी рдУрд░ рд╡ाрдд рдХा рд╡ेрдЧ, рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХंрдкрди, рд╢ुрд╖्рдХрддा, рд╣ृрджрдп рдоें рдЬрдХрдб़рди, рд╢्рд╡ाрд╕ рд▓ेрдиे рдоें рдХрд╖्рдЯ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЗрдд्рдпाрджि рд▓рдХ्рд╖рдг рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं.


рдЪрд░рдХ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рдоेрд╣ рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╣ै- рд╕ाрдз्рдп, рдпрдк्рдп рдФрд░ рдЕрд╕ाрдз्рдп.

рд╕ाрдз्рдп рдк्рд░рдоेрд╣ (Curable stage): рдмीрдоाрд░ी рдХा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд░ूрдк рдЬिрд╕рдоें рд╡्рдпрдХ्рддि рд░ोрдЧ рдХो рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд░ूрдк рдоें рд╣ी рдкрдХрдб़ рд▓ेрддा рд╣ै рдПрд╡ं рдЗрд╕े рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рдЙрдкाрдп рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै. рдЗрд╕ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░ोрдЧिрдпों рдХा рд╡рдЬрди рдЖрд╡рд╢्рдХрддा рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрдв़ा рд╣ुрдЖ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдзिрдХ рддрд▓ा рддрдеा рдЧрд░िрд╖्рдЯ рднोрдЬрди рдЦाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै.

рдпрдк्рдп рдк्рд░рдоेрд╣ (Partially curable stage): рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рдоेрд╣ рдХे рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдкिрдд्рддрдЬ рддрдеा рдХрдлाрдЬ़ рдк्рд░рдоेрд╣ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै. рдпрд╣ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдЗрд▓ाрдЬ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдоें рд░рдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै.

рдЕрд╕ाрдз्рдп рдк्рд░рдоेрд╣ (Stubborn or Incurable stage): рдЕрд╕ाрдз्рдп рдк्рд░рдоेрд╣ рдоें рд╡्рдпाрдзि рд▓ाрдЗрд▓ाрдЬ рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ै. рдк्рд░рдоेрд╣ рд░ोрдЧी рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдУрдЬрд╕ рдХी рдоाрдд्рд░ा рд▓рдЧाрддाрд░ рдШрдЯрддी рдЬाрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╕рднी рдирд╡рдж्рд╡ाрд░ो рд╕े рдЗрд╕рдХा рд░िрд╕ाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै рдЦ़ाрд╕рдХрд░ рдкेрд╢ाрдм рдПрд╡рдо рдкрд╕ीрдиे рдж्рд╡ाрд░ा.

рдк्рд░рдоेрд╣ рдХे рдХाрд░рдг рд░рдХ्рдд рдзрдордиिрдпों рдХे рдЕрд╡рд░ोрдз рдФрд░ рдзाрддुрдХ्рд╖рдп рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╣ृрджрдп рдФрд░ рддंрдд्рд░िрдХा рддंрдд्рд░ (рдирд░्рд╡рд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо) рдкрд░ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдУрдЬрд╕ рдоें рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै.


рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдХ्рдпा рд╣ैं?


рдмाрд░-рдмाрд░ рдпूрд░िрдиेрд╢рди рд╣ोрдиा


рдЕрдзिрдХ рдк्рдпाрд╕ рд▓рдЧрдиा


рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдердХा рд╣ुрдЖ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиा


рдзुंрдзрд▓ा рджिрдЦрдиा


рднूрдЦ рдЕрдзिрдХ рд▓рдЧрдиा


рдХिрд╕ी рдЪोрдЯ рдХो рдаीрдХ рд╣ोрдиे рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕рдордп рд▓рдЧрдиा


рдмेрд╡рдЬрд╣ рдХрдо рд╣ोрддा рд╡рдЬрди (рдЯाрдЗрдк1)


рд╣ाрде / рдкैрд░ рдоें рдЭुрдирдЭुрдиी рдпा рджрд░्рдж (рдЯाрдЗрдк 2)


*рдХ्рдпा рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддा рд╣ै?*


рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж, рд╣рдЬाрд░ों рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рднाрд░рдд рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдЖ рдеा। рд╢ुрдЧрд░ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдордзुрдоेрд╣ рдХो рдаीрдХ рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╕ाрдзрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЯ्рд░ीрдЯрдоेंрдЯ рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдХि рд╕рднी рдЬीрд╡िрдд рдЪीрдЬें рдкृрде्рд╡ी (earth), рдЬрд▓ (water), рдЖрдЧ (fire), рд╡ाрдпु (air) рдФрд░ рд╕्рдкेрд╕ (space) рдпे рдкांрдЪ рдоुрдЦ्рдп рдПрд▓िрдоेंрдЯ्рд╕ рд╕े рдмрдиी рд╣ैं। рд╕рднी рдЬीрд╡िрдд рдЪीрдЬों рдоें рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдКрд░्рдЬा рдоौрдЬूрдж рд╣ोрддी рд╣ै – рд╡ाрдд, рдкिрдд्рдд рдФрд░ рдХрдл; рдФрд░ рдмीрдоाрд░िрдпां рдЗрди рдКрд░्рдЬाрдУं рдоें рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ैं। рдордзुрдоेрд╣ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХрдИ рддрдХрдиीрдХों, рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं,

рдЖрд╣ाрд░ рдФрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ाрдУं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ंрддुрд▓рди рдХो рдмрдиाрдиा рд╣ै। рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЯ्рд░ीрдЯрдоेंрдЯ рдоें рджрд╡ाрдУं, рдЖрд╣ाрд░, рд╡्рдпाрдпाрдо рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рддрд░ीрдХे рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।


рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдзрди्рдпाрдо्рд▓ाрдзाрд░ा (Dhanyamladhara)


рдзрди्рдпाрдо्рд▓ाрдзाрд░ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдоोрдЯाрдкे, рд╕ूрдЬрди, рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпों рдоें рджрд░्рдж, рди्рдпूрд░ोрдкैрдеी, рд╣ेрдоिрдк्рд▓ेрдЬिрдпा рдФрд░ рдЖрдорд╡ाрддी рд╢िрдХाрдпрддों рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдиाрдЬ (рдзрди्рдпा) рдФрд░ рд╕िрд░рдХा (рдЖंрд╡рд▓ा) рд╢рдм्рдж рд╕े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдзрдиीрдоाрд▓ा рдоें рдирдпा рдЪाрд╡рд▓, рдЪрдиे рдХी рджाрд▓, рдмाрдЬрд░ा, рдЦрдЯ्рдЯे рдлрд▓ рдФрд░ рд╕ूрдЦा рдЕрджрд░рдХ рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЯाрдЗрдк 2 рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рджौрд░ाрди, рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЗрд╕рд╕े рдХрд╡рд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдлिрд░ рдЧрд░्рдо рдХрдкрдб़े рд╕े рд╕िрдХाрдИ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЙрдкрдЪाрд░ рдХी рдЕрд╡рдзि 45 рд╕े 50 рдоिрдирдЯ рдХे рдмीрдЪ рд░ोрдЧ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдбिрд╕ाрдЗрдб рдХी рдЬाрддी рд╣ै।


рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ


рд╕्рдиेрд╣ाрдкाрди (Snehapana) рдШी рдФрд░ рдПрдиिрдорд▓ рдлैрдЯ рдСрдпрд▓ рдкीрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рддेрд▓ рдХी рдоाрд▓िрд╢ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкूрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЖंрддрд░िрдХ рдФрд░ рдмाрд╣рд░ी рд▓ुрдм्рд░िрдХेрд╢рди рдХी рдПрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।


рдЕрдн्рдпंрдЧ рдПрдХ рдЧрд░्рдо рддेрд▓ рдХी рдоाрд▓िрд╢ рд╣ै। рдпрд╣ рддेрд▓ рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЬрдб़ी-рдмूрдЯिрдпों рдХे рд╕ाрде рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।


рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд╖्рдкрд╡ेрджा (Bashpasweda) рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рд╕्рдЯीрдо рд░ूрдо рдоें рд░ोрдЧी рдХो рдмैрдаा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдкेрд╢ेंрдЯ рдХो рдЙрдмрд▓рддे рд╣ुрдП рд╣рд░्рдмрд▓ рдХाрдв़े рдХी рднाрдк рджी рдЬाрддी рд╣ै।


рд╡рдорди (induced vomiting) рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕ рд╕े рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдмреЭा рд╣ुрдЖ рдХрдл рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै।


рд╡िрд░ेрдЪрди рдкंрдЪрдХрд░्рдо (рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдбिрдЯॉрдХ्рд╕िрдлिрдХेрд╢рди рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо) рджूрд╕рд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдкौрдзों рдХी рджрд╡ाрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдлोрдХрд╕ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкिрдд्рдд рджोрд╖ рдХे рд╕ाрде рдЧैрд╕्рдЯ्рд░ोрдЗंрдЯेрд╕्рдЯाрдЗрдирд▓ рдЯ्рд░ैрдХ्рдЯ, рд▓िрд╡рд░ рдФрд░ рдЧॉрд▓рдм्рд▓ेрдбрд░ рдоें рдоौрдЬूрдж рд╡िрд╖ाрдХ्рдд рдкрджाрд░्рде рдХो рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рдиा рд╣ै।


рд╢िрд░ोрдзाрд░ा рдПрдХ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдеेрд░ेрдкी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдоाрдеे рдкрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рд▓िрдХ्рд╡िрдб рдбाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдкंрдЪрдХрд░्рдо рдХे рдк्рд░ॉрд╕ेрд╕ рдоें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╣ाрд░ рдФрд░ рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдоें рдмрджрд▓ाрд╡


рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рд▓िрдП рдбाрдпрдЯ рдФрд░ рд▓ाрдЗрдл рд╕्рдЯाрдЗрд▓ рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рд╣ेрд▓्рджी рд▓ाрдЗрдл рд╕्рдЯाрдЗрд▓ рдФрд░ рд╣ेрд▓्рджी рдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП-

рдХ्рдпा рдХрд░ें?


рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдоें рдХ्рдпा рдЦाрдПं, рдХ्рдпा рди рдЦाрдПं рдЗрд╕рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рд▓ोрдЧ рдХंрдл्рдпूрдЬ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдмрддा рджें рдХि рдбाрдпрдЯ рдоें рдЬौ, рдЧेрд╣ूं, рдЪाрд╡рд▓ (рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рддрд░рд╣ рдХे) рдЬैрд╕े рд╕ाрдмुрдд рдЕрдиाрдЬ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ें।


рджाрд▓ों рдоें рд╣рд░ी рдоूंрдЧ, рдЪрдиे рдХी рджाрд▓ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ें।


рдлрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдоें рдХрд░ेрд▓ा, рдЖंрд╡рд▓ा, рд╣рд░िрджрд░ा рдФрд░ рдХрдд्рдеा рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ें।


рд╡ॉрдХ рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд╡्рдпाрдпाрдо рдЬैрд╕ी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рджिрдирдЪрд░्рдпा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ें।


рдХ्рдпा рди рдХрд░ें?


рдХाрд▓े рдЪрдиे, рдирдП рдЪाрд╡рд▓ рдФрд░ рдЕрдиाрдЬ рдХो рди рдЦाрдПं।


рджूрдз, рджрд╣ी, рдЫाрдЫ, рддेрд▓, рдЧुрдб़, рд╢рд░ाрдм, рдЧрди्рдиा рдЙрдд्рдкाрджों, рдЖрд▓ू, рд╕ुрдкाрд░ी рдЬैрд╕े рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рд╕े рдмрдЪें।


рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдиैрдХ्рд╕ рди рд▓ें।


рджिрди рдоें рд╕ोрдиे рд╕े рдмрдЪें।


рд╢рд░ाрдм рдФрд░ рдзूрдо्рд░рдкाрди рд╕े рдмрдЪें।


рдоिрдаाрдИ рдХा рд╕ेрд╡рди рдмंрдж рдХрд░ें।


рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдЖрд╣ाрд░ рдФрд░ рд▓ाрдЗрдлрд╕्рдЯाрдЗрд▓ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдоैрдиेрдЬрдоेंрдЯ рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЬाрддी рд╣ै। рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░рддे рд╕рдордп рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдЬрд░ूрд░ рдмрд░рддें। *рдХिрд╕ी рднी рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕े рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рдХрд░ें, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрди рдЬрдб़ी-рдмूрдЯिрдпों рдХे рдХрдИ рджुрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ рднी рд╣ैं।*



рдпे рдмाрдд рд╕рд╣ी рд╣ै рдХि рдордзुрдоेрд╣ рдХी рдмीрдоाрд░ी рдХो рдЬрдб़ рд╕े рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЕрдЧрд░ рд╕рд╣ी рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдХिрдпा рдЬाрдП рддो рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै. рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХो рдХाрдмू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХрдИ рддрд░ीрдХे рдХे рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдкाрдп рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджेрддे рд╣ै. рдЗрди्рд╣ीं рдЙрдкाрдп рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै ‘рдкрдиीрд░ рдХा рдлूрд▓’. рдЬिрд╕рдХो рдкрдиीрд░ рдбोрдбा рдФрд░ рдЗंрдбिрдпрди рд░ेрдиेрдЯ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै. рднाрд░рдд рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рдкौрдзा рдЕрдкрдиे рдФрд╖рдзीрдп рдЧुрдгों рдХे рд▓िрдП рднी рдХाрдлी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै।


рдЗрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдХाрдлी рд╕рд░рд▓ рд╣ै. рд░ाрдд рдХो рд╕ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े 10 рд╕े 12 рдлूрд▓ рдПрдХ рдХांрдЪ рдХे рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкूрд░ी рд░ाрдд рдХे рд▓िрдП рдЫोреЬ рджें. рдлिрд░ рд╕ुрдмрд╣ рдЙрдардХрд░ рдЦाрд▓ी рдкेрдЯ рдЗрд╕ рдкाрдиी рдкाрдиी рдоें рдорд╕рд▓рдХрд░ рдЫाрдирдХрд░ рдкी рд▓ें. рдкрдиीрд░ рдХे рдлूрд▓ рдФрд░ рдПрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдк рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рдЗंрд╕ुрд▓िрди рд▓ेрд╡рд▓ рдХो рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХрд░ рдкाрдПंрдЧे. рдпे рдЖрдкрдХो рдХिрд╕ी рднी рдХिрд░ाрдиे рдХी рджुрдХाрди рдФрд░ рдоेрдбिрдХрд▓ рд╕्рдЯोрд░ рдоें рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдоिрд▓ рдЬाрдПрдЧा.


*рдЧुрдб़рдоाрд░*

рдЧुрдб़рдоाрд░, рдЬिрд╕рдХा рдмोрдЯैрдиिрдХрд▓ рдиाрдо рдЬिрдордиेрдоा рд╕िрд▓्рд╡ेрд╕्рдЯ्рд░े (Gymnema Sylvestre) рд╣ै। рдЗрд╕ рдЬрдб़ी-рдмूрдЯी рдХी рдЬрдб़ों рдФрд░ рдкрдд्рддिрдпों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдордзुрдоेрд╣ рдоेрд▓िрдЯрд╕ рдХे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд░िрд╕рд░्рдЪ рд╕े рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╣рд░्рдм рдоीрдаे рдХी рдХ्рд░ेрд╡िंрдЧ рдХो рдХрдо рдХрд░рддी рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХो рдк्рд░ीрдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдпा рдЯाрдЗрдк 2 рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдЦрддे рд╣ैं, рддो рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХा рд╢рд░ीрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЗंрд╕ुрд▓िрди рдирд╣ीं рдмрдиा рдкा рд░рд╣ा рд╣ै। рдирддीрдЬрди рдм्рд▓рдб рд╢ुрдЧрд░ рд▓ेрд╡рд▓ рдмреЭрддा рд╣ै। рдЧुрдб़рдоाрд░ рдЗंрд╕ुрд▓िрди рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдЗंрд╕ुрд▓िрди-рдк्рд░ोрдб्рдпूрд╕िंрдЧ рдЖрдЗрд▓ेрдЯ рд╕ेрд▓्рд╕ (insulin-producing islet cells) рдХो рдлिрд░ рд╕े рдЬीрд╡िрдд рдХрд░рдХे рдЗंрд╕ुрд▓िрди рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рдпोрдЧрджाрди рджेрддा рд╣ै।


*рдХрд░ेрд▓ा*

рдХрд░рд╡ेрд▓्рд▓рдХा рдпाрдиी рдХрд░ेрд▓ा рдпрд╣ рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рднाрд╡рдХाрд░ी рдЬреЬी-рдмूрдЯी рд╣ै। рдХрд░ेрд▓े рдоें рдлाрдЗрдмрд░ рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдПрдХ рдПंрдЯीрдбाрдпрдмिрдЯिрдХ рдПрд▓िрдоेंрдЯ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдм्рд▓рдб рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ рд▓ेрд╡рд▓ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рдЧुрдг рд╣ोрддे рд╣ैं। рдбाрдпрдмिрдЯीрдХ рдкेрд╢ेंрдЯ рдл्рд░ेрд╢ рдХрд░ेрд▓ा рдЬूрд╕ рд▓े рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдоें рдЗрд╕ рдЬрдб़ी-рдмूрдЯी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд╕े рд╣ी рд▓िрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।


*рдЧुрдбुрдЪी*

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдЧुрдбुрдЪी рдпाрдиी рдЧिрд▓ोрдп рдХी рдЬрдб़ें рдФрд░ рддрдиे рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдоौрдЬूрдж рдПंрдЯी-рдбाрдпрдмिрдЯिрдХ рдк्рд░ॉрдкрд░्рдЯी рдСрдХ्рд╕ीрдбेрдЯिрд╡ рд╕्рдЯ्рд░ेрд╕ рдХो рдХрдо рдХрд░рдХे рдЗंрд╕ुрд▓िрди рдл्рд▓ो рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЧ्рд▓ूрдХोрдиोрдЬेрдиेрд╕िрд╕ (рдоेрдЯाрдмॉрд▓िрдХ рд░िрдПрдХ्рд╢рди) рдФрд░ рдЧ्рд▓ाрдЗрдХोрдЬेрдиेрд╕िрд╕ рдХो рдмाрдзिрдд рдХрд░рдХे рдм्рд▓рдб рд╢ुрдЧрд░ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░рдЦрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдоेрд▓िрдЯрд╕ рдХे рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै।

рдоेрдеी (fenugreek seed)

fenugreek

рдПрдХ рд╕्рдЯрдбी рдХी рдоाрдиें рддो рдоेрдеी рдоें рдм्рд▓рдб рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ рд▓ेрд╡рд▓ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рдЧुрдг рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЯाрдЗрдк 2 рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоेрдеी рдХाрдлी рдорджрджрдЧाрд░ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдк्рд░ेрдЧ्рдиेंрдЯ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЗрд╕рдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЗрд▓ाрдЬ : 


*рд╡िрдЬрдпрд╕ाрд░*

рд╡िрдЬрдпрд╕ाрд░ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдм्рд▓рдб рд╢ुрдЧрд░ рдХा рд╕्рддрд░ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░рдЦрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдПंрдЯी-рд╣ाрдпрдкрд░рд▓िрдкेрдбिрдХ рдЧुрдг рдоौрдЬूрдж рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рдЖрдкрдХे рд▓ो рдбेंрд╕िрдЯी рд▓िрдкोрдк्рд░ोрдЯीрди, рдХोрд▓ेрд╕्рдЯ्рд░ॉрд▓ рдФрд░ рд╕ीрд░рдо рдЯ्рд░ाрдпрдЧ्рд▓िрд╕рд░ाрдЗрдб рдХे рд╕्рддрд░ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЬрдб़ी-рдмूрдЯी рдХी рдорджрдж рд╕े рдордзुрдоेрд╣ рдХे рдЖрдо рд▓рдХ्рд╖рдг рдЬैрд╕े рдмाрд░-рдмाрд░ рдкेрд╢ाрдм рдЖрдиा, рдкेрд╢ाрдм рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЬрд▓рди рдЖрджि рд╕े рднी рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╡िрдЬрдпрд╕ाрд░ рдХा рдкाрдЙрдбрд░ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдкाрдиी рдоें рдоिрд▓ाрдХрд░ рд╕ेрд╡рди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।


*рд╕рджाрдмрд╣ाрд░*

рд╕рджाрдмрд╣ाрд░ рдХा рдкौрдзा рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рддीрдп рд╣ै, рдЬो рдХि рдЯाрдЗрдк-2 рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рд▓िрдП рдиैрдЪुрд░рд▓ рдЯ्рд░ीрдЯрдоेंрдЯ рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдордзुрдоेрд╣ рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рдЗрд╕рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдкрдд्рддिрдпों рдХो рдЪрдмाрдиे рд╕े рдм्рд▓рдб рд╢ुрдЧрд░ рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।


*рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХी рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ा*


*рдиिрд╢ाрдорд▓рдХाрджि рдЪूрд░्рдг*

рдпрд╣ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЪूрд░्рдг рд╣рд▓्рджी рдФрд░ рдЖंрд╡рд▓ा рдкाрдЙрдбрд░ рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рд╢ुрдЧрд░ рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХाрдлी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдПрдХ рд╕्рдЯрдбी рдоें рдкाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЗрд╕рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕े рд╣ाрдЗрдкрд░рдЧ्рд▓ाрдЗрд╕ेрдоिрдпा (рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ рдХी рдЕрдзिрдХрддा) рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рд▓िрдкिрдб рдХे рд╕्рддрд░ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорджрджрдЧाрд░ рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдд्рд░िрдлрд▓ाрджि рдЪूрд░्рдг

рдПрдирд╕ीрдмीрдЖрдИ рдХी рдПрдХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 45 рджिрдиों рдХे рд▓िрдП рдд्рд░िрдлрд▓ा рдкाрдЙрдбрд░ рдХी 5 рдЧ्рд░ाрдо рдоाрдд्рд░ा рдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рдм्рд▓рдб рд╢ुрдЧрд░ рд▓ेрд╡рд▓ рдоें рдХाрдлी рдХрдоी рджेрдЦी рдЧрдИ। рдРрд╕ा рд╕ोрд░्рдмिрдЯोрд▓ (sorbitol) рдЬैрд╕े рд╕рдХ्рд░िрдп рддрдд्рд╡ рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।


*рдЪंрдж्рд░рдк्рд░рднा рд╡рдЯी*

рдЧ्рд▓ाрдЗрдХोрд╕ुрд░िрдпा (glycosuria) рдпाрдиी рдпूрд░िрди рдоें рд╢ुрдЧрд░ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЪंрдж्рд░рдк्рд░рднा рд╡рдЯी рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ा рд╣ै। рдпрд╣ рдпूрд░िрди рдоें рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХो рдХрдо рдХрд░рддी рд╣ै। рд╣рд▓्рджी, рдЖंрд╡рд▓ा, рдЪिрд░ाрдпрддा, рдиीрдо рдХी рднीрддрд░ी рдЫाрд▓ рдЬैрд╕ी рдХрдИ рдФрд╖рдзीрдп рдЧुрдгों рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣рд░्рдм्рд╕ рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдпрд╣ рджрд╡ा рдмрдиाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдк्рд░рдоेрд╣ рджोрд╖ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдоोрдЯाрдкे, рдоेрдЯाрдмॉрд▓िрдХ рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдФрд░ рдордзुрдоेрд╣ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХрдИ рджूрд╕рд░ी рдмीрдоाрд░िрдпों рдоें рднी рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।


*рдиिрд╢ा рдХрдЯрдХाрджि рдХрд╖ाрдп*

рдпрд╣ рд╣рд░्рдмрд▓ рдХाрдв़ा рдХрдд्рдеा, рдЖंрд╡рд▓ा, рдЖрдо рдХे рдмीрдЬ рдЬैрд╕े рдХрдИ рдЬреЬी-рдмूрдЯिрдпों рдХा рдоिрд╢्рд░рдг рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╕े рдордзुрдоेрд╣ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг (рдЬैрд╕े рдХि рдердХाрди, рд╣ाрде-рдкैрд░ рдоें рдЬрд▓рди, рдЕрдзिрдХ рдк्рдпाрд╕ рд▓рдЧрдиा рдЖрджि) рдоें рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдоेрд▓िрдЯрд╕ рдХो рдоैрдиेрдЬ рдХрд░рдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।


*рдлрд▓рдд्рд░िрдХाрджि рдХ्рд╡ाрде (Phal trikadi kwath)*

рдпрд╣ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдХाреЭा рдЦाрдиे рдХे рдкाрдЪрди рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдЦाрдиे рдХे рдм्рд░ेрдХрдбाрдЙрди рдХे рдЙрдЪिрдд рдЕрд╡рд╢ोрд╖рдг рдХो рд╕рд╣ी рдХрд░рддा рд╣ै। рдирддीрдЬрди, рдордзुрдоेрд╣ рдХे рдЙрдкрдЪाрд░ рдоें рдмेрд╣рдж рдЙрдкрдпोрдЧी рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдХाреЭा рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдЕрдкрдЪ рднोрдЬрди рдХो рд╣рдЯाрдиे рдХा рднी рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै।

рдиोрдЯ: рдКрдкрд░ рдмрддाрдИ рдЧрдИ рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рдХी рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ा рдХा рд╕ेрд╡рди рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд╕े рд╣ी рдХрд░ें।


ЁЭЩ╕ЁЭЩ╜ ЁЭЪГЁЭЩ╖ЁЭЩ┤ ЁЭЩ╗ЁЭЩ░ЁЭЪВЁЭЪГ....


*ЁЭЩ░ЁЭЪвЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЯЁЭЪОЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪМ ЁЭЩ╖ЁЭЪОЁЭЪЫЁЭЪЛЁЭЪЬ ЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪКЁЭЪЭ ЁЭЩ╖ЁЭЪОЁЭЪХЁЭЪЩ ЁЭЩ╝ЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪКЁЭЪРЁЭЪО ЁЭЩ│ЁЭЪТЁЭЪКЁЭЪЛЁЭЪОЁЭЪЭЁЭЪОЁЭЪЬ*


ЁЭЩ░ЁЭЪвЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЯЁЭЪОЁЭЪНЁЭЪК ЁЭЪТЁЭЪЬ ЁЭЪКЁЭЪХЁЭЪЦЁЭЪШЁЭЪЬЁЭЪЭ ЁЭЪК ЁЭЯ╗ЁЭЯ╢ЁЭЯ╢-ЁЭЪвЁЭЪОЁЭЪКЁЭЪЫ-ЁЭЪШЁЭЪХЁЭЪН ЁЭЪЩЁЭЪЫЁЭЪКЁЭЪМЁЭЪЭЁЭЪТЁЭЪМЁЭЪО ЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪКЁЭЪЭ ЁЭЪСЁЭЪОЁЭЪХЁЭЪЩЁЭЪЬ ЁЭЪТЁЭЪЧ ЁЭЪЭЁЭЪЫЁЭЪОЁЭЪКЁЭЪЭЁЭЪТЁЭЪЧЁЭЪР ЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪН ЁЭЪЦЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪКЁЭЪРЁЭЪТЁЭЪЧЁЭЪР ЁЭЪЦЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪв ЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪЬЁЭЪШЁЭЪЫЁЭЪНЁЭЪОЁЭЪЫЁЭЪЬ ЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪН ЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪЬЁЭЪОЁЭЪКЁЭЪЬЁЭЪОЁЭЪЬ. ЁЭЪЖЁЭЪТЁЭЪЭЁЭЪС ЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪО ЁЭЪТЁЭЪЧЁЭЪМЁЭЪЫЁЭЪОЁЭЪКЁЭЪЬЁЭЪТЁЭЪЧЁЭЪР ЁЭЪЫЁЭЪКЁЭЪЭЁЭЪО ЁЭЪШЁЭЪП ЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪКЁЭЪЛЁЭЪОЁЭЪЭЁЭЪОЁЭЪЬ, ЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪОЁЭЪЬЁЭЪО ЁЭЪКЁЭЪвЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЯЁЭЪОЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪМ ЁЭЪЩЁЭЪЫЁЭЪКЁЭЪМЁЭЪЭЁЭЪТЁЭЪМЁЭЪОЁЭЪЬ ЁЭЪКЁЭЪТЁЭЪНЁЭЪЬ ЁЭЪТЁЭЪЧ ЁЭЪЦЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪКЁЭЪРЁЭЪТЁЭЪЧЁЭЪР ЁЭЪЛЁЭЪХЁЭЪШЁЭЪШЁЭЪН ЁЭЪЬЁЭЪЮЁЭЪРЁЭЪКЁЭЪЫ ЁЭЪХЁЭЪОЁЭЪЯЁЭЪОЁЭЪХЁЭЪЬ ЁЭЪаЁЭЪСЁЭЪТЁЭЪМЁЭЪС ЁЭЪТЁЭЪЧ ЁЭЪЭЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЧ ЁЭЪФЁЭЪОЁЭЪОЁЭЪЩЁЭЪЬ ЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪКЁЭЪЛЁЭЪОЁЭЪЭЁЭЪОЁЭЪЬ ЁЭЪТЁЭЪЧ ЁЭЪМЁЭЪСЁЭЪОЁЭЪМЁЭЪФ.


ЁЭЯ╗ ЁЭЩ░ЁЭЪвЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЯЁЭЪОЁЭЪНЁЭЪТЁЭЪМ ЁЭЩ╖ЁЭЪОЁЭЪЫЁЭЪЛЁЭЪЬ ЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪКЁЭЪЭ ЁЭЩ╖ЁЭЪОЁЭЪХЁЭЪЩ ЁЭЩ╝ЁЭЪКЁЭЪЧЁЭЪКЁЭЪРЁЭЪО ЁЭЩ│ЁЭЪТЁЭЪКЁЭЪЛЁЭЪОЁЭЪЭЁЭЪОЁЭЪЬ



ЁЭЩ╢ЁЭЪЮЁЭЪЫЁЭЪЦЁЭЪКЁЭЪЫ

ЁЭЩ╢ЁЭЪТЁЭЪХЁЭЪШЁЭЪв

ЁЭЩ╝ЁЭЪОЁЭЪЭЁЭЪСЁЭЪТ

ЁЭЩ╣ЁЭЪКЁЭЪЦЁЭЪЮЁЭЪЧ

ЁЭЪГЁЭЪЮЁЭЪХЁЭЪЬЁЭЪТ


*рдордзुрдоेрд╣ рдиाрд╢िрдиी*


рдЬाрдоुрди рдмीрдЬ       50 GRAM

рдХрд░ेрд▓ा рд╕ूрдЦा       50 GRAM

рдоेрдеी рджाрдиा          50 GRAM

рд╣рд▓्рджी рдЪूрд░्рдг50 GRAM

рдиीрдо рдЧिрд▓ोрдп        50 GRAM

рдиीрдо рдХे рдХोрдорд▓

рдкрдд्рддे рдХा рдЪूрд░्рдг       50 GRAM

рд╢ुрдж्рдз рд╢िрд▓ाрдЬीрдд   100 GRAM

рдд्рд░िрдмंрдЧ рднрд╕्рдо        25 GRAM

рдпрд╢рдж рднрд╕्рдо        25 GRAM


рд╕рднी рдХो рдЖрдкрд╕ рдоे рдоिрд▓ाрдХрд░ 500 MG рд╕े 1 GRAM рдХी рдоाрдд्рд░ा рджिрди рднрд░ рдоें рдХिрд╕ी рд╡ैрдж्рдп рд╕े рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рдХрд░рдХे рддीрди рдмाрд░ рддрдХ рдЬрд▓ рд╕े рд╕ेрд╡рди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдЧрдаिрдпा (рдЖрд░्рдерд░ाрдЗрдЯिрд╕) рдХा рдЙрдкрдЪाрд░

Ayurvedic upchar

рдмाрд▓ рдЭрдб़рдиे рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдФрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ (Hair Fall in Ayurveda)